Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu / Focus en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Als een hert in de koplampen

Bij stress vertonen mensen een van de volgende reacties: fight, flight, freeze, oftewel vechten, vluchten of verstarren. Lange tijd werd gedacht dat verstarren negatief was. Gedragswetenschapper Karin Roelofs concludeert anders.

Als er paniek ontstaat in de menigte, ren je dan hard weg, of werp je jezelf op als held? Karin Roelofs weet als geen ander hoe mensen in panieksituaties reageren. Als hoogleraar experimentele psychopathologie is zij verbonden aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Door middel van onder andere MRI-scans bestudeert zij menselijke emoties in gewone en stressvolle situaties.

3 scenario's

Wanneer mensen in een stressvolle situatie terechtkomen, schiet hun adrenaline omhoog. We kunnen op drie manieren reageren:

1. we houden het hoofd koel en doen wat nodig is;

2. we maken onszelf zo snel mogelijk uit de voeten;

3. we staan als aan de grond genageld. 

Systematisch onderzoek onder overlevenden van rampen wijst uit dat 70% van de mensen als een kip zonder kop gaat rennen en op de vlucht slaat (vluchten). Ongeveer 15% van de mensen is in staat om gecontroleerd dit soort reacties te remmen en te helpen bij evacuaties (‘vechten’). De andere 15% doet niets, die zitten doodstil (verstarren).

Aan de grond genageld staan

Bij een dreigende situatie verstart iedereen wel eventjes. Dat noemen we freezenFreezen heeft een negatieve associatie, het zou je onbekwaam maken, alsof je in een shock verkeert. Het lijkt dan ook een inactief proces, maar dat is een misverstand, volgens Karin Roelofs:

“Iedereen denkt altijd dat freezen slecht is, het heeft een beetje een negatieve bijsmaak bij mensen. Wij hebben gezien dat het juist gunstig is om een beetje te freezen. Het is juist heel handig, omdat het helpt beter waar te nemen en actie voor te bereiden”, aldus Roelofs in De Kennis van Nu.

Hoe paniek je waarneming beïnvloedt

Paniek en angst beïnvloedt onze waarneming. Diederik ondergaat enkele tests en bespreekt de resultaten met gedragswetenschapper Karin Roelofs. Wat gebeurt er precies met de manier waarop we waarnemen als we in nood zijn?

Wat gebeurt er in ons lichaam wanneer we schrikken?

Wanneer we schrikken, daalt onze hartslag. We staan doodstil en zijn hyperalert op signalen die ons helpen een inschatting te maken van de situatie: moeten we vechten of vluchten? Dit wordt een parasympathische reactie genoemd en vormt als het ware een rem op ons systeem. Wanneer we een beslissing hebben genomen, stijgt onze hartslag. We bereiden ons voor om in actie te komen. Dit wordt een sympathische reactie genoemd.

Parasympathische reactie vs sympathische reactie

De parasympathische reactie, de ‘rem op het systeem’, dat is wat met freezen bedoeld wordt. Tijdens het freezen bereid je je voor op actie. Hoe beter we dat kunnen, hoe adequater we op een panieksituatie kunnen reageren, verwacht Karin Roelofs: “We denken dat we het kunnen trainen.”

Daarom onderzoekt Karin Roelofs hoe het samenspel tussen parasympathische en sympathische reacties werkt bij mensen. Angstige mensen blijken een langer moment te hebben waarin ze verstarren, gevolgd door vluchten. Agressieve mensen komen sneller in actie, gevolgd door vechten. Hoe is dat te verklaren? En kan het gedrag beïnvloed worden? Ze vertelt erover in dit boeiende college van de Universiteit van Nederland:

Wat zorgt ervoor dat je verstijft, vlucht of juist vecht als je je bedreigd voelt?

Karin Roelofs en haar team zijn nog maar net begonnen aan hun onderzoek naar waarneming van mensen in noodsituaties. Een verschil in waarneming bij dreigende en veilige situaties is al opgemerkt. De komende jaren zal hun onderzoek uitwijzen of de manier waarop wij waarnemen onder dreiging aan te passen is. 

Ontdek meer in de special