Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu / Focus en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Nooduitgangbordje

Bij evenementen, zoals Prinsjesdag, komt een groot aantal mensen bijeen. Breekt er in een mensenmassa paniek uit, dan kunnen er gevaarlijke situaties ontstaan. Hoe je als autoriteiten omgaat met paniek in de menigte bestuderen crisisdeskundigen Bertruke Wein en Rob Willems.

Gelukkig doet een crisis of ramp zich niet iedere dag voor. Bertruke Wein en Rob Willems, verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen, maken daarom gebruik van simulaties. Op basis daarvan observeren ze het gedrag van mensen.

In het volgende fragment zien we hoe Elisabeth en vier andere vrijwilligers zich opstellen wanneer het licht uitvalt in de ruimte waar zij zich bevinden.

Elisabeth doet mee aan een evacuatietest

Elisabeth doet samen met andere vrijwilligers mee aan een test om te kijken hoe ze reageert op een noodsituatie. 

Oefenen voor het echie

Wein en Willems zijn betrokken bij het ontwikkelen en begeleiden van grote crisisoefeningen. Tijdens een oefening is het zeer belangrijk dat iedereen zijn rol leert kennen. Op die manier ontstaat er een bepaalde vanzelfsprekendheid tussen de hulpverleners. Ontruimingsoefeningen geven bedrijfshulpverleners een routine waarop ze kunnen terugvallen bij een echte crisissituatie.

“Daarin zit wel een tegenstelling”, zegt Wein. “Je wilt routine, maar tegelijkertijd is er bij een crisis geen routine. Er zijn mensen die zeggen dat je daarom beter kunt trainen op veerkracht. Maar dat is dan weer lastig te vangen in draaiboeken.”

De kennis die Wein en Willems opdoen wordt in de praktijk gebracht bij grote evenementen. Denk bijvoorbeeld aan de hulpverleners die langs de weg staan bij de Nijmeegse Vierdaagse. Of aan de politie die bij grote evenementen in Amsterdam de toegestroomde mensenmassa in goede banen probeert te leiden:

Amsterdam, Koninginnedag 2011

De politie is in opperste staat van paraatheid om Koninginnedag 2011 zonder problemen te laten verlopen.

De ene noodsituatie is de andere niet

Door de jaren heen zijn Wein en Willems een hoop te weten gekomen over hoe mensen zich gedragen in een noodsituatie. Maar de ene noodsituatie is de andere niet: mensen handelen anders bij een natuurramp dan in een noodsituatie die veroorzaakt wordt door menselijk handelen.

Bij de wijze waarop mensen reageren op paniek is de bepalende factor de mate van onzekerheid. Hoe een bosbrand, of orkaan zich ontwikkelt is nog enigszins te voorspellen. “Als je het gevoel hebt dat je iets kunt doen, heb je minder kans op paniek”, aldus Willems. Bij een noodsituatie veroorzaakt door menselijk handelen, bijvoorbeeld bij een terroristische aanslag, ligt dat anders. “Je hebt dan te maken met onberekenbaar gedrag. Een mens is naast een handelend ook een denkend wezen. Wat gaat een schutter doen, op basis waarvan schiet hij? Moet ik vluchten of doen alsof ik dood ben? Die onzekerheid geeft extra stress.” Doordat de situatie moeilijk in te schatten is, neemt de kans op paniek toe.

Waar is hier de nooduitgang?

In De Kennis van Nu zien we hoe Elisabeth en de andere vrijwilligers bij de simulatie keurig de nooduitgangbordjes volgen. Dat is eerder uitzondering, dan regel: onderzoek wijst uit dat mensen de neiging hebben om te vluchten via de route waardoor ze naar binnen zijn gekomen, in plaats van de nooduitgangbordjes te volgen. "Dat is echt iets om rekening mee te houden als autoriteiten", aldus Wein en Willems. 

Is massapaniek een mythe?

Wanneer zich een crisissituatie voordoet, wordt in de media al gauw gesproken over paniek. In werkelijkheid zien Wein en Willems echter weinig échte paniek: "Het idee is dat er vaak paniek uitbreekt in de menigte. Dat is misschien bij aanvang zo, als er echt doodsangst of een groot gevaar is en er nauwelijks vluchtmogelijkheden zijn. Maar daarna gaat men elkaar vrij snel helpen."

Onderzoek wijst uit dat mediahypes onze perceptie beinvloeden: de verontrusting wordt aangewakkerd en we schatten risico’s hoger in. "Juist daarom is het zo geweldig om te zien dat men in Nederland gewoon naar massale evenementen zoals Prinsjesdag blijft gaan", vinden Wein en Willems.

Ontdek meer in de special