Met zijn oorbellen en ringbaard ziet hij Jim Pfaus eruit als een rockster. Bovendien, zo vertelt Nederlandse collega-onderzoeker Janniko Georgiadis, probeert hij zelf alles uit in de slaapkamer. Hij wil begrijpen waarom seks minder lekker is als je cocaine hebt gebruikt. Of waarom mensen fetishes ontwikkelen.

‘Van ratten wordt, net als bij andere dieren gedacht dat ze er simpelweg bovenop springen en er niet over nadenken. Just do it’, ronkt Pfaus. ‘Maar hun seksleven is geen Nike reclame. Ratten zijn slim en sociaal. Ze leren van hun seksuele ervaringen, net als wij leren charmante grapjes te maken of ons wijnglas subtiel aan te raken. Ratten leren net als wij wat hun uiteindelijk het meeste genot oplevert.’

Vilten jasjes
Pfaus onderzocht leereffecten bij seks, hij deed dit met maagdelijke ratten. Deze kregen kleine vilten jasjes aan en in dit niet heel opwindende tenue stelde de onderzoeker ze een aantal keer bloot aan hun eerste seksuele ervaringen. Wonderlijk genoeg waren deze dieren daarna alleen in staat te copuleren wanneer ze weer een jasje droegen. ‘Ze associeerden het jasje met genot. Dit diermodel biedt een goede verklaring voor de ontwikkeling van fetishes.’

Iets anders waar Pfaus onderzoek naar doet is een gebrek aan lust. ‘Dit is een groot probleem en vaak wordt er alleen maar naar de hormonen gekeken. Maar hoe verklaar je dan dat een vruchtbare vrouw tijdens de ovulatie helemaal geen zin in seks heeft? Ook dit heeft met leren en beloning te maken.’

Pfaus deed een onderzoek waarbij hij de beloning na seks, die in de hersenen tot stand komt, achterwege liet. Door een speciale stof in te spuiten bij vrouwtjesratten, blokkeerde hij de receptoren van het genotscentrum in hun hersenen. Normaal binden deze receptoren stoffen aan zich waardoor genot wordt ervaren.

Gewoon zin in seks
Pfaus deed dit bij een groep seksueel actieve ratten, die aanvankelijk door hun hormoonhuishouding gewoon zin in seks hadden. ‘De eerste paar dagen dartelden ze rond, maakten krolse sprongetjes, bewogen met hun oren, en kronkelden hun rug. Vervolgens hadden ze seks. Maar na zeven dagen stopte het verleidingsgedrag. De genotsstoffen hadden hun werk in de hersenen niet kunnen doen, de ratten hadden geleerd dat seks geen bevrediging opleverde. Ze hadden helemaal geen zin meer. Dit leerprincipe geldt natuurlijk ook voor mensen. Als een vrouw slechte seks heeft, als er mishandeling in het spel is of de man komt te snel klaar, dan is de vrouw geen speler in haar eigen genot. Als de seks ‘crappy’ is, waarom zou ze dan nog moeite doen?’

‘Dat vrouwen van zichzelf minder zin hebben is onzin’, stelt Pfaus verzekerd. ‘Lange tijd werd gedacht dat mannen actief en vrouwen passief waren als het om seks gaat. Maar het is andersom, vrouwen doen al het werk.’ Dit toonde hij aan in een zogenaamd ‘pacing’ experiment. Hierbij werden maagdelijke vrouwtjesratten in een kooi geplaatst waarin zij wel bij een mannetje kon komen maar het mannetje niet bij haar. Ze hadden seks, maar alleen als het vrouwtje daar zin in had. ‘En dat was heel vaak. Zo lang het vrouwtje er controle over heeft en zelf kan bepalen kan ze er ook zeker van genieten.’

Clitorale stimulatie
Pfaus ontdekte ook dat de ratten graag clitoraal gestimuleerd worden. Zijn labmedewerkers deden dit met een verfkwast. ‘Heb je wel eens een rat zien masturberen? Ik niet. Niemand heeft dat ooit gezien. Maar clitorale stimulatie met een verfkwast vonden ze dus fantastisch. Toen de labmedewerker ermee ophield, vloog de rat naar haar labjas.’

Pfaus onderzocht welke rol de stimulatie voor de rat speelde in verschillende contexten. Wanneer er wel een mannetje was, liep de vrouwtjesrat weg van de kwast richting het mannetje, ze wilde toch ‘the real thing’. De kwast was voorspel. Maar als er geen mannetje was liet ze de laborant verder gaan. ‘Dat ratten ook zo’n hiërarchie in genot hebben, dat ze gevoelig zijn voor de context van seks, dat is voor ons compleet nieuw.’

Vrouwen lusten er dus wel pap van als de partner het goed aanpakt. Toch is Pfaus ook al jaren bezig met een medicijn voor vrouwen met een ‘desire disorder’. Die ligt op dit moment ter goedkeuring bij de Amerikaanse Food en Drug Administration.

Geen viagra voor vrouwen
‘Nee, dat is geen Viagra voor vrouwen. Viagra gedraagt zich als de loodgieter: er stroomt meer bloed naar de penis en dat verhoogt de opwinding. Vrouwen zijn zich er niet bewust van wanneer er meer bloed naar de vagina stroomt. Ze zijn zich meer bewust van andere signalen zoals vochtigheid van de vagina, afscheiding, een verhoogde hartslag, of je haar verjaardag hebt onthouden en of je haar bloemen hebt gegeven. Dit allemaal samen zorgt ervoor dat ze denkt: ‘Now I feel like fucking his brains out.’ Dat in een pilletje krijgen is niet eenvoudig.’


Labyrint herhaalt op woensdag 14 maart de uitzending 'Masturberen voor de wetenschap', met o.a. Jim Pfaus. Nederland 2, 20.55 - 21.25 uur.

 Dit artikel verschijnt ook in de vpro gids.