Hoofdstuk 1 De Environmental Performance Index (EPI) van de Yale Universiteit

De EPI is een brede graadmeter voor het milieu in een land. Er zitten ook zaken in als het percentage van een land dat door bos bedekt is en de intensiteit van de visserij. Nederland is hier 20ste van de 27 EU-landen. België staat 26ste. Bedenk daarbij, dat de Europese landen als groep in de top van de wereldranglijst staan.

De EPI valt uiteen in twee hoofdmoten: Ecosystem Vitality (levensvatbaarheid ecosysteem) en Environmental Health (gezond milieu voor mensen). Wat betreft Environmental Health staat Nederland 15e van 30 Europese landen, solide in de middenmoot, op de voet gevolgd door België. Ok, onze Ecosystem Vitality is niet iets om heel trots op te zijn: daarin zijn we 26ste van de 30, weliswaar op afstand gevolgd door België (29e).

Hoofdstuk 2: NOx -uitstoot per vierkante kilometer.

Nederland staat 25ste van de 27 EU-landen, België en Luxemburg staan nog onder ons. NOx – stikstofoxiden – komt vooral uit de uitlaten van auto's. In Nederland gelden dezelfde milieunormen voor auto's en vrachtwagens als elders in Europa, maar Nederland is nu eenmaal een dichtbevolkt handelsland, dus er worden veel autokilometers gemaakt. Overigens zijn de concentraties NOx al jaren aan het dalen, door steeds strengere Europese uitstootnormen.

Hoofdstuk 3 Bodemkwaliteit

Nederland heeft van alle Europese landen de hoogste concentratie 'vermestende' stoffen in de bodem (ammoniak, nitraat, fosfaat). Dat komt door al die miljoenen varkens, koeien en kippen in onze bio-industrie waarvoor het veevoer grotendeels van buiten Europa wordt ingevoerd en hier verwerkt wordt tot stront. Stikstof en fosfaat zijn strikt genomen geen verontreiniging, maar noodzakelijke bouwstoffen voor planten. Het enige probleem is dat we in Nederland een overschot van deze stoffen hebben.

Alleen op dit punt kan je Nederland onderaan de Europese ranglijst zetten, maar stikstof en fosfaat zijn lang niet de enige zinnige indicatoren van bodemkwaliteit. Als je zou kijken naar zware metalen of koolwaterstoffen is de Nederlandse bodem grosso modo brandschoon. Sowieso is in Nederland nog nooit iemand dood gegaan aan bodemverontreiniging.

Hoofdstuk 4 Waterkwaliteit

Het overschot aan meststoffen uit de landbouw komt deels in het oppervlaktewater terecht. Dat zorgt voor eutrofiëring, overmatige plantengroei, wat ongunstig is voor de biodiversiteit. 'Er zijn in Nederland nauwelijks wateren te vinden die in de nazomer niet overwoekerd raken door algen of eendenkroos,' stelt het rapport. Dat is vast heel fnuikend voor vissen, maar is het hier erger dan overal elders in Europa?

In het rapport staat een staafgrafiek met Nederland helemaal onderaan de ranglijst, maar dit oordeel is niet gebaseerd op gemeten verontreiniging of biodiversiteit, maar op 'het risico om de doelstellingen van de Kaderrichtlijn Water' niet te halen. Fijn om te weten is daarbij – wat het rapport niet vermeldt – dat deze richtlijn in 2015 ingaat. Hoezo 'feitelijk gemeten milieuverontreiniging'? We hebben dus nog vier jaar de tijd, en trouwens, van bijna alle andere landen in de EU zijn nu volgens diezelfde staafgrafiek onvoldoende gegevens beschikbaar om een zinnige vergelijking met Nederland te maken.

Verder wordt gewezen op het mogelijke gevaar van het insecticide imidacloprid. Dit wordt in de hele EU veel gebruikt in de landbouw. Het is zeer giftig voor bijen, en een mogelijke oorzaak van de massale bijensterfte van de laatste jaren. Inderdaad zorgelijk, maar er worden alleen metingen in Nederland gepresenteerd, er zijn geen cijfers waaruit blijkt dat het hier erger is dan in andere EU-landen.

Hoofdstuk 5 Instandhouding natuurgebieden.

Nederland is 22e van 25 landen. België staat opnieuw onder ons, twee plaatsen in dit geval. Je kunt betreuren dat in een dichtbevolkt en welvarend land als Nederland bos en hei steeds meer plaats moeten maken voor Vinexwijken en parkeerplaatsen, maar 'viezer' of 'vervuilder' wordt Nederland er op zich niet van.

Hoofdstuk 6 Hernieuwbare energie

Vergeleken met landen als Duitsland of Denemarken haalt Nederland minder energie uit windmolens (andere hernieuwbare energiebronnen zijn in Nederland te verwaarlozen). Nederland staat dan ook 24e van de 27 op deze ranglijst . België staat één plaats boven ons. Maar opnieuw: een lage dichtheid aan windmolens maakt Nederland op zich niet 'viezer' of 'meer vervuild'.

Hoofdstuk 7 Uitstoot CO2 per hoofd van de bevolking

Nederland scoort net als bij de EPI plaats 20 van de 27. Eén plaats onder ons staat... u raadt het al: België. Het verhaal wordt eentonig: CO2 is op zich geen vervuilende stof, en Nederland raakt niet vervuild door onze eigen CO2-uitstoot. Voor het broeikaseffect is alleen de totale CO2-uitstoot op de wereld relevant.

Je kunt het asociaal vinden dat de Nederlander daaraan meer bijdraagt dan een Bulgaar of een Fransman, maar het is onzinnig om dit morele aspect mee te tellen in een ranglijst van meest vervuilde landen. Volgens een woordvoerder van Natuur & Milieu is dit echter 'vooral een semantische kwestie'.

Concluderend: op geen enkel feitelijk gemeten criterium is Nederland het meest vieze land van Europa, behalve meststoffen in de bodem. Het enige wat de modale burger daar van merkt, is een wat hogere rekening voor drinkwaterzuivering. Dat Nederland zich op een paar andere criteria in de achterhoede van Europa bevindt, heeft niets te maken met laksheid van de overheid: Nederland is én dichtbevolkt, én welvarend. Net als België, dat daarom in de ranglijstjes telkens vlak bij Nederland te vinden is.

Het slechte rapportcijfer van Nederland is voor een goed deel ook een kwestie van de willekeur der landsgrenzen. Zwaar geïndustrialiseerde regio's als Noord -Italië, het Ruhrgebied of groot-Londen, met ongeveer hetzelfde aantal inwoners en dezelfde afmetingen als Nederland, produceren net zoveel NOx en CO2 als Nederland, en je kunt er donder op zeggen dat ze het net zo slecht doen qua behoud van natuurgebied. Maar hun scores worden opgekrikt doordat binnen de eigen landsgrenzen ook veel bos en dunbevolkte, landelijke gebieden voorkomen.