Door een bepaald hersengebied te stimuleren met behulp van licht vertonen cocaïneverslaafde muizen minder verslavingsgedrag. Deze kennis kan in de toekomst mogelijk helpen om drugsverslaafden van hun verslaving af te krijgen.

Voor dit onderzoek won Meaghan Creed een prijs van het wetenschappelijk tijdschrift Science: Haar onderzoek draagt bij aan het begrijpen van de biologische mechanismen die ten grondslag liggen aan verslaving. Hiervoor gebruikt zij de techniek genaamd optogenetica, waarmee ze hele specifieke hersengebieden kan stimuleren dan wel remmen, afhankelijk van het soort licht dat erop schijnt.

In het onderzoek raken muizen na vijf dagen verslaafd aan cocaïne. Een symptoom is dat ze heel beweeglijk worden. In het filmpje is goed het verschil te zien na de behandeling: na het stimuleren van een hersengebied vertonen ze geen verslavingsgedrag meer en lopen veel rustiger. Of de muizen ook echt van hun verslaving af zijn is niet zeker. In vervolgonderzoek gaat Creed testen of de knaagdiertjes nog dwangmatig op zoek gaan naar drugs.

Hersenstimulatie reset hersenen

Het specifieke hersengebied dat in dit onderzoek gestimuleerd wordt is de nucleus accumbens. Bij verslaafden is hier veel meer van het signaalstofje dopamine aanwezig en dit geeft het extreme genotsgevoel. Na lichtgevoelige eiwitten in het specifieke hersengebied gebracht te hebben, reageren de zenuwen in dit gebied op het licht dat via een glasvezeldraadje de hersenen bereikt. Het is minder pijnlijk dan het lijkt: de hersenen zijn gevoelloos. Het netwerk van zenuwen rondom de nucleus accumbens lijkt na de bestraling weer normaal.

Dit klinkt wellicht handig om ook toe te passen op verslaafde mensen, maar dat gaat helaas niet direct. Optogenetica kunnen we niet op mensen toepassen. Een techniek die hierop lijkt, diepe hersenstimulatie, verbetert momenteel het leven van heel wat Parkinsonpatiënten. Iemand met de ziekte van Parkinson heeft last van (onder andere) trillende handen. Ook hier ligt de oorzaak in de hersenen en heeft te maken met dopamine. Met behulp van diepe hersenstimulatie kunnen de symptomen in sommige gevallen bijna helemaal weggenomen worden. Aanschouw hier zelf het resultaat (wat helaas niet bij alle patiënten zo succesvol is):

Diepe hersenstimulatie bij Parkinson

Combinatietherapie

Bij diepe hersenstimulatie worden er elektroden in een diepgelegen hersengebied gezet die elektrische impulsen afgeven. Creed ontwikkelde een diepe hersenstimulatie die geïnspireerd is op de optogenetica bij de muizen. Aanvankelijk leverde dat niets op: de optogenetica-geïnspireerde vorm van diepe hersenstimulatie hielp de muizen niet van hun verslaving af.

Totdat ze dit gecombineerde met een medicijn. Het remmen van de dopaminefunctie met een medicijn én diepe hersenstimulatie van de nucleus accumbens laten de hersenen weer beter functioneren en stoppen het verslavingsgedrag. Deze nieuwe diepe hersenstimulatie hoeft maar tien minuten te duren, en de muizen vertonen een week lang geen verslavingsgedrag. Zoals te zien is in het filmpje met de Parkinsonpatiënt: de huidige vorm van hersenstimulatie werkt alleen direct. Zet je het apparaat uit, dan is het effect direct weg.

Dat het werkt bij knaagdieren betekent niet dat het werkt bij mensen, dit moet eerst nog uitgezocht worden. Het is heel goed mogelijk dat deze techniek uiteindelijk niet alleen verslaafden helpt, maar ook mensen met andere hersenproblemen zoals een dwangstoornis, depressie of ADHD.