gehoorapparaat

Ze kunnen niet zonder, maar eigenlijk ook niet mét. Veel slechthorenden worden gek van hun hoorapparaten en zouden ze soms het liefst het raam uitsmijten. Waarom eigenlijk?

Heb jij je doppen niet in? Dit soort opmerkingen krijgt Wilma Pieters (64) vaak genoeg. Woest wordt ze ervan. Wilma is slechthorend en heeft sinds drie jaar een hoortoestel. Ze had al jaren last van gehoorverlies en toen ze eindelijk besloot naar de audicien te gaan, hoopte ze dat een hoortoestel haar oude gehoor weer terug zou brengen. Ze kwam van een koude kermis thuis. ‘De gehoorapparaten geven zo’n herrie in mijn hoofd dat ik ze vaak uitgooi! IK HOOR ALLES, maar VERSTA bijna NIKS,’ schreef ze in reactie op een Facebook-oproep van De Kennis van Nu.

´ Ik hoor alles, maar versta bijna niks ´

Als Wilma haar gehoorapparaten in heeft, wordt ze gek van allerlei alledaagse geluiden: het zoemen van de afzuigkap, het gerinkel van de vaatwasmachine die wordt uitgeruimd, het kraken van een houten vloer of het gebrom van een auto die buiten voorbijrijdt. Het komt allemaal even hard binnen.

Last van achtergrondmuziek

Maar het lawaai is niet het grootste probleem. Haar grootste frustratie is dat ze wat ze wél wil horen, vaak juist niet verstaat. Televisie kijken gaat moeilijk, omdat door de achtergrondmuziek de spraak vrijwel onverstaanbaar wordt. En in gezelschap – op verjaardagsfeestjes of, zoals laatst, in het crematorium – krijgt ze ondanks haar hoorapparaten nauwelijks iets mee van de toespraken of de gesprekken om haar heen. En dan krijgt ze dus zo’n soort opmerking – of de batterijen van haar hoortoestel misschien op zijn?

herrie

Krakende chipszak

Het lijkt zo simpel: met een gehoorapparaat versterk je het geluid dat iemand niet meer goed kan horen, en klaar is Kees. Maar precies in dat versterken zit, volgens Koen Rhebergen, audioloog aan het umc Utrecht, het probleem. ‘Mensen met een goed gehoor kunnen allerlei geluiden horen, van heel zacht tot heel hard. Bij mensen met gehoorverlies is dat bereik veel kleiner geworden. Als je dan klanken gaat versterken zodat ze voor de patiënt wel weer hoorbaar zijn, is een geluid al snel veel te hard. Dan kan een krakende chipszak al enorm veel lawaai maken en dus ook heel storend zijn.’

Klanken smelten samen

Voor audiciens en audiologen is het daarom de kunst om gehoorapparaten heel nauwkeurig af te stemmen, zodat de versterking goed aansluit bij het gehoorverlies van de patiënt. Dáár is de meeste winst te behalen, en dus niet bij de aanschaf van een superduur hoortoestel.

´ Met een gehoorapparaat kan je bepaalde klanken wel versterken, maar de geluidsgolven moeten nog altijd door het kapotte oor heen ´

Maar ook als een toestel perfect is afgesteld, komt het oude, goede gehoor niet meer terug. Dat komt doordat slechthorenden niet alleen minder tonen horen, maar ook doordat de scherpte van hun gehoor afneemt. Iemand met een goed gehoor kan onderscheid maken tussen subtiele nuances in toonhoogte. Ook kan een goedhorende snelle wisselingen van luide en zachte geluiden onderscheiden. De goede frequentieresolutie en temporele resolutie, zoals het in audiologenjargon heet, zijn essentieel bij het verstaan van spraak. Slechthorenden hebben vaak een grovere frequentie- en temporele resolutie, waardoor verschillende klanken steeds meer samensmelten. ‘Met een gehoorapparaat kan je bepaalde klanken wel versterken, maar de geluidsgolven moeten nog altijd door het “kapotte” oor heen. Daar wordt het geluid alsnog vervormd. Ook het beste hoorapparaat kan die interne filters niet repareren.’

Een kapot oor blijft een kapot oor – daar valt weinig aan te doen. Maar neurowetenschapper Elia Formisano hoopt dat hij het leven van slechthorenden desondanks een beetje makkelijker kan maken. Samen met zijn onderzoeksgroep aan de Universiteit van Maastricht ontwikkelt hij een concept voor een hoorapparaat dat op basis van hersengolven weet waar je naar wilt luisteren en dat daar zijn filtering op aanpast. Een hoorapparaat, dus, waarmee slechthorenden zelf weer kunnen bepalen waar ze naar luisteren.

Hersengolven meten

In het laboratorium hebben Formisano en zijn collega’s de eerste stappen al gezet: proefpersonen werden blootgesteld aan een kakofonie van stemmen en muziek terwijl de onderzoekers hun hersengolven maten met behulp van een eeg-scan. Het lukte de onderzoekers om aan de hand van de hersenactiviteit te bepalen op welke stem de proefpersoon zijn aandacht richtte. Ook als de proefpersoon zijn aandacht verplaatste naar een andere stem, of naar bijvoorbeeld de muziek op de achtergrond, zagen de onderzoekers dat terug in de hersengolven. Als je deze informatie zou integreren in een slim gehoorapparaat zou het apparaat precies de geluiden kunnen versterken waar de drager naar wil luisteren.

Minicomputer in een hoortoestel

Een mooi concept, maar het zal nog wel even duren voordat het tot een draagbaar hoorapparaat komt. Nu loopt een proefpersoon nog rond met een eeg-kap vol snoertjes en elektroden op zijn hoofd en is er een flinke computer nodig om alle data te verwerken. Die elektroden kunnen uiteindelijk waarschijnlijk wel weggemoffeld worden – in het oor eventueel – maar het wordt vooral de kunst om een minicomputer met enorme rekenkracht te maken die past in een hoortoestel en die realtime de hersengolven kan analyseren.

gehoorapparaat

Tussen doven en horenden

Vooralsnog blijft het dus bij reclames waarin audiciens en fabrikanten beweren dat je met hun hoorapparaten ook in rumoerige omstandigheden weer prima kunt functioneren. In de praktijk vallen slechthorenden, ook als zij hun hoortoestel in hebben, vaak in het gat tussen de wereld van de horenden en de doven. Wilma Pieters, bijvoorbeeld, zou er alles voor over hebben om weer goed te kunnen horen. ‘Mensen proberen heus wel begrip te tonen, maar als ik keer op keer vraag “Wat zeg je?”, worden zij het op een gegeven moment ook zat. Dan zeggen ze: “Laat maar, het is niet belangrijk.” Zij raken geïrriteerd en ik voel me buitengesloten. Het leven is een stuk minder leuk als je niet goed kan horen.’

De aflevering over slecht­horendheid is op de site te bekijken zonder achtergrondmuziek. Zo kunnen slechthorenden er ook nog wat van verstaan. Uitzending: donderdag 5 oktober, 19:20 op NPO 2. 

Ontdek meer in de special