Vorig jaar zat ruimtesonde Juno met haar hoofd in de wolken van Jupiter. De eerste resultaten van deze missie zijn vandaag gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science. Het magneetveld op deze planeet blijkt veel sterker dan verwacht. Ook weten we nu iets meer over de mysterieuze stormen die over Jupiter razen.

Jupiter is een planeet van extremen. Het is niet alleen de grootste planeet van ons zonnestelsel, maar ook een met bizarre weersomstandigheden. De bovenste wolkenlaag bestaat uit ammoniak, waardoor je niet zoveel van de planeet te zien krijgt. Ruimtesonde Juno nam een kijkje onder dit wolkendek.

Na een reis van drie miljard kilometer die vijf jaar duurde, maakte Juno vorig jaar haar eerste ovaalvormige rondje om Jupiter. Op 27 augustus 2016 passeerde ze de planeet. Vanaf de aarde kunnen we Jupiter alleen vanaf de zijkant bewonderen, maar Juno passeert op ook beide polen van de planeet. Zo bracht de ruimtesonde de aurora, het poollicht, van Jupiter prachtig in beeld. Maar ook de enorme wervelwinden op de zuidpool van wel 1000 kilometer in diameter brachten prachtige plaatjes op.

Tekst loopt door onder de afbeeldingen.

aurora Jupiter

Poollicht op Jupiter

Jupiter zuidpool wervelwinden

Deze foto van ruimtesonde Juno laat Jupiters zuidpool zien. De ovale structuren zijn wervelwinden.

Opmerkelijk sterk veld

Volgens Imke de Pater, astronoom aan de Universiteit van Californië, is een van de opmerkelijkste bevindingen dat Jupiters maakt het magnetisch veld van deze planeet minstens tien keer sterker dan dat van de aarde. Op aarde is dit veld de basis voor de werking van het kompas.

Analyse van ammoniagassen

Juno analyseerde ook de hoeveelheid ammoniagas op Jupiter. Dit gas bepaalt hoe diep je de atmosfeer in kan kijken en zo kom je meer te weten over de windstromen in de atmosfeer. De Pater: ‘Als er weinig ammoniagas is, dan wijst dat op neerdalend gas, of een wind die naar beneden gaat. Als er veel ammonia is, dan wijst dat op gas dat oprijst naar de oppervlakte, dus dan is er een wind naar boven gericht.’

De Pater en haar collega’s analyseerden de ammoniagaswolken al eerder, maar dan vanaf de aarde met een radiotelescoop. Zo konden zij 100 kilometer onder het wolkendek kijken. Juno kan wel een paar honderd kilometer onder de wolken spieken. Dit is echter maar het topje van de ijsberg, want als je naar de kern van Jupiter wil, moet je wel 70.000 km afleggen.

hot spot op Jupiter

Wat opviel, is dat de metingen vanaf de aarde heel erg overeenkomen met die van Juno. Er komt heel veel ammoniagas omhoog in de buurt van Jupiters evenaar. De Pater: ‘Uit onze metingen blijkt dat dat in pluimen gebeurt.’

In de atmosfeer van Jupiter zitten donkere gaten die ‘hot spots’ heten. Hier is de lucht zo goed als vrij van wolken. Zowel uit de analyse van Juno als die van De Pater bleek dat er heel weinig ammoniagas op deze plekken is. Er is hier dus heel waarschijnlijk een sterk neerwaartse wind, waardoor er weinig wolkvorming is.

Jupiter is nog niet van Juno af

Juno zal nog velen banen om Jupiter heenvliegen. Als er meer gegevens beschikbaar komen, hopen de wetenschappers veel meer over Jupiters inwendige structuur, magneetveld en de windstromen te leren, en misschien zelfs een beeld te krijgen over het ontstaan van de planeet.