sentinel 1a

Via hun eigen Sentinel-1a satelliet hebben wetenschappers van de European Space Agency (ESA) voor de eerste keer een erg goede kijk op de aardbeving in Nepal gekregen. En die resultaten zijn erg indrukwekkend.

Toegegeven, esthetisch bekeken lijkt de kaart misschien eerder het resultaat van een LSD-trip te zijn, maar inhoudelijk is de foto (het menselijke drama in gedachten houdend) een pareltje. Zelfs niet-wetenschappers kunnen er via de kleurverschillen bijzonder veel uit afleiden. Geofysicus Rob Govers (Universiteit Utrecht) legt het op de volgende manier uit:

kaartje ESA aardbeving Nepal

‘Je ziet dat de ESA regenboogkleuren heeft gebruikt om de vervormingen van het aardoppervlak aan te duiden. Focus je op zo’n bepaalde kleur, bijvoorbeeld groen, en kijk naar de plaats waar deze kleur weer op duikt. Zo’n heel regenboogspectrum betekent een aardverschuiving van 2,8 centimeter. Hoe sneller de regenbogen zich opvolgen, hoe groter de vervorming dus is geweest.’

Als we met die kennis naar de Indische plaat kijken, dan zien we dat de kleuren zich als grote “inktvlekken” op dat gebied verspreid hebben. Dat betekent dus dat daar de aardverschuiving niet zo groot is geweest. Maar als we naar de Euraziatische plaat kijken, dan zien we dat heel Kathmandu omgeven is door een grote vijver van talloze kleine regenboogjes.

Het lijkt alsof datzelfde gebied ook heel wat grijze en bruine tinten heeft, maar volgens Govers is dit slechts een gevaarlijke illusie van het oog. ‘Als je de afbeelding in een erg hoge kwaliteit zou krijgen en je er op zou inzoomen, dan zul je zien dat er nog veel kleinere regenboogjes achter de grijs-bruine pixels verborgen zitten. Zo laat de afbeelding dus zien hoe heftig de aardbeving in de regio rond Kathmandu is geweest.’

Ook kan een geoefend geofysicus of geoloog volgens Govers uit de foto afleiden dat Kathmandu maar liefst een meter naar het zuiden is opgeschoven. Desondanks is dat niet het enige dat er in het getroffen bied gebeurd is. Zo zou volgens nieuwsberichten een groot deel van het gebied ten noorden van Kathmandu, inclusief de Mount Everest, tijdelijk gedaald zijn in hoogte.

Welkom in de 21ste eeuw

Hoewel we dat laatste niet meteen van de kaart kunnen afleiden, blijven zulke foto’s erg nuttige instrumenten. Naast het feit dat niet alleen wetenschappers er mee gediend zijn, helpt de foto ook de hulporganisaties om hun acties beter te coördineren.

Dit soort van foto's, die onder wetenschappers bekend staan onder de naam ‘interferogrammen’, zijn zelf ook het product van een sterk staaltje techniek. Govers: ‘Kenmerkend aan satellieten zoals de Sentinel-1a is dat ze radarstralen naar een gebied uitzenden om het aardoppervlak te meten. Dit deed de Sentinel een keer vóór dat de aardbeving plaatsvond, en een keer er na.

Tegelijkertijd registreerden de stralen het gebied niet alleen recht vanuit de hoogte, maar ook vanuit de zijkant. Deze driedimensionale gegevens worden dan in een tweedimensionale afbeelding verwerkt. Op die manier geeft de foto wetenschappers een erg gedetailleerd beeld van de verschillen die door de aardbeving zijn opgetreden.’

Het wordt nog meer bijzonder als je weet dat de satelliet voor deze metingen telkens op twee verschillende tijdstippen bijna exact op dezelfde positie moet zweven. En volgens de ESA is de reikwijdte van het gebied dat de Sentinel bestreek, 250 kilometer, ongezien.

Volgend jaar zal de Sentinel ook zijn zusje, de Sentinel-1B, mogen verwelkomen. Hierdoor zullen de twee niet alleen in staat zijn om het gebied nog sneller te scannen, ook de hele planeet zou op slechts zes dagen tijd én op systematische wijze volledig gemeten worden.

Waarom satellieten levens redden

De Sentinel zelf werd ongeveer een jaar geleden gelanceerd. Ze maakt deel uit van het zogenaamde Copernicus-programma, waarmee de Europese Unie en de ESA de impact van klimatologische en geologische gebeurtenissen op aarde, zoals aardbevingen en vulkaanuitbarstingen, willen meten.

Volgens Rob Govers is de plaatgrens tussen de Indische plaat en de Eurasiatische plaat bijna 2500 kilometer lang. Bij de aardbeving in Nepal heeft slechts 200 kilometer hiervan bewogen. Met dus nog meer dan 9/10de te gaan, verwacht men nog meer grote bevingen in deze zone. Daarom kun je je voorstellen dat dergelijke satellieten voor de Nepalezen meer dan welkom zijn.