Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

luchtfoto zeeuwse tong

Mensen eten graag vis, veel vis, veel meer dan de oceaan ons kan bieden. Er zijn dan ook strenge quota om ervoor te zorgen dat we de oceaan niet compleet leegvissen. Een alternatief lijkt kweekvis, maar voor één kilo zalm is bijna vijf kilo wilde vis nodig. Stichting Zeeuwse Tong heeft een écht duurzame oplossing: niet de vis, maar een complete kringloop kweken.

De Zeeuwen vechten al eeuwen tegen het zoute zeewater. Het is dan ook een wonderlijk beeld om te zien hoe op Noord-Beveland kunstmatige zoutwatervijvers in het akkerland zijn ingebed. Tussen de akkers met suikerbieten liggen twaalf vijvers, elk tien bij honderd meter groot. In elke vijver leven duizenden zeetongen, tienduizenden zagers en miljoenen schelpdiertjes. Welkom op ’s werelds eerste kwekerij waar niet de vis centraal staat, maar de vis, zijn voer en zijn poep.

Stichting Zeeuwse Tong is een samenwerking tussen kennisinstellingen, industrie en overheid. ‘We willen lekkere en gezonde vis, dat spreekt voor zich. Maar we willen ook dat die vis natuurlijk en duurzaam gekweekt is,’ zegt Jan Ketelaars, wetenschappelijk projectleider van de Zeeuwse Tong. Na een twee jaar durend vooronderzoek naar onder andere de zeetong en zijn voer, is er in 2009 een proefkwekerij geopend die gebruik maakt van een volledige kringloop en inmiddels zijn de producten met succes geïntroduceerd in een aantal Zeeuwse restaurants.

P1040210

Hoe kweek je vis op land? Simpel: via een grote pijp wordt water uit de Oosterschelde onder de dijk doorgepompt en twee keer gezuiverd. ‘Zo kun je uitsluiten dat er dieren in het water zitten die de kringloop kunnen verstoren,’ legt Ketelaars uit. Het water gaat dan naar de vijvers. Vanuit die vijvers wordt er een even grote hoeveelheid water naar de afvoersloot gepompt. De afvoersloot is een kanaaltje dat om de hele kwekerij heen loopt en naast het afvoeren van water als functie heeft om te voorkomen dat zoutwater verder de polder in kan dringen. Vanuit de afvoersloot gaat het water weer onder de dijk door en terug de Oosterschelde in. Ketelaars: ‘Het water wordt continu ververst en gezuiverd, waardoor je geen last hebt van vervuiling door poep en algen.’

Kringloop

Tong uit vijver

Het belangrijkste product van de kwekerij is zeetong. Dit is een typisch Nederlandse vis en leeft onder andere in de Oosterschelde. Zeetong is een unieke vis. Als hij geboren wordt ziet hij eruit als een normale vis: hij zwemt rechtop en is een beetje bol. Na een paar weken ondergaat hij een heuse metamorfose. Hij gaat op z’n zij zwemmen, wordt langzaam plat, zijn mond draait en zijn onderste oog verhuist naar boven. Ook wordt zijn onderkant wit. Bij sommige tongen gaat dat niet helemaal goed, dan zie je dat hij wat pigment houdt. ‘Dit kan een uiting van stress zijn,’ zegt Ketelaars. ‘We zien dat vaker bij gekweekte tong, maar hier gaat de metamorfose eigenlijk altijd goed.’

Zagers

In de vijvers leven ook kleine wormen, zogenaamde zagers. ‘Zagers zijn net varkens; ze eten alles wat je ze voorschotelt,’ zegt Ketelaars. Dat betekent dat je ze kunt voeren met vis uit de oceaan, maar ook met duurzaam geteelde wieren, of zilte groenten. Een deel van de zagers in de vijvers dient als voer voor de zeetong. In klassieke kwekerijen gebruiken ze vaak visolie of vismeel, wat bestaat uit verwerkte oceaanvis, maar uit het vooronderzoek bleek dat zeetong op een dieet van zagers twee keer zo snel groeit. ‘Het is uniek dat je voer vindt dat zoveel beter is dan het gebruikelijke,’ zegt Ketelaars. ‘Probeer je maar is voor te stellen wat zo’n ontdekking  voor impact zou hebben bij varkenshouders.’ De zagers uit de kwekerij kunnen ook apart verkocht worden; het is namelijk populair aas onder sportvissers.

Tapijtschelpen

Met tong en zagers alleen is de kringloop nog niet gesloten, want de tong en de zagers produceren een hoop poep. In klassieke kwekerijen wordt dat gezien als afval. Er zijn echter plantjes die de poep weer gebruiken als bouwstoffen. Dat zijn algen en wieren. Daarmee is de kringloop rond, want de zagers doen zich weer te goed aan die wieren. Ook de algen hebben een belangrijke functie, zij zijn namelijk voer voor mossels, tapijtschelpen en kokkels. Deze schelpdieren filteren het water schoon en zijn het derde product van de Zeeuwse Tong.

Onderzoek

De kwekerij is een jong project, maar heeft nu al wereldwijde aandacht van bijvoorbeeld Aziatische garnalenkwekerijen. Ketelaars: ‘Mensen hebben van landdieren altijd al beseft hoe waardevol hun poep is, maar we beginnen nu te begrijpen dat dat ook geldt voor zeedieren.’ Er wordt nog meer onderzoek gedaan naar bijvoorbeeld het voer voor de zagers en de interactie tussen de zagers, schelpdieren en tong, om de kennis van de kringloop nog verder uit te bereiden.

Kringlopen op land zijn vaak veel beter begrepen dan zeekringlopen. Dat komt doordat landkringlopen geografisch gezien relatief klein zijn; een vissoort kan op honderden meters stroomafwaarts nog steeds een grote invloed hebben op planten en dieren. Dat maakt de kringlopen in het water zeer complex. Er is dan ook nog heel veel te onderzoeken voordat wetenschappers de zeekringlopen echt goed begrijpen. Maar het proefbedrijf op Noord-Beveland laat al wel zien dat er veel potentie zit in deze vorm van duurzame binnendijkse viskweek.