insuline diabetes

De ontdekking van het hormoon insuline en het onttrekken hiervan uit dierlijk slachtafval heeft grote invloed gehad op de behandeling van mensen met diabetes. Het Nederlandse farmaceutische bedrijf Organon was een van de pioniers op dit gebied.

Diabetes wordt al beschreven in Egyptische manuscripten uit de klassieke oudheid. Maar de oorzaak van de ziekte werd pas aan het begin van de twintigste eeuw ontdekt. Iemand die diabetes heeft maakt geen of te weinig insuline aan, een hormoon dat het lichaam nodig heeft om suiker af te breken. Dit kan verschillende oorzaken hebben. Het kan zijn dat het eigen afweersysteem de cellen aanvalt die insuline aanmaken, dat het lichaam niet genoeg insuline aanmaakt, of dat het lichaam er minder gevoelig voor is. Om een medicijn te kunnen maken voor mensen met diabetes was het van belang om insuline op een andere manier te vervaardigen.

Dat lukte in 1923. Canadese onderzoekers slaagden er toen voor het eerst in om insuline uit de alvleesklier van een hond te halen. Deze insuline bleek vergelijkbaar te zijn met menselijke insuline en opende de mogelijkheden tot het maken van een medicijn.

Het eerste diabetesmedicijn

Dit pionierswerk begon bij het exportslachtbedrijf ´Zwanenberg Slachterijen en Fabrieken´ in Oss. Hier werden dierlijke producten verwerkt tot gebruiksmiddelen zoals margarine, olie, vet en zeep. Er waren echter nog maar weinig toepassingen voor organen en klieren en de wens was er om ook deze te gelde te maken.

De Nederlander Saal van Zwanenberg, medewerker van het bedrijf, hoorde van de Canadese ontdekking. Hij gaf zijn adviseur Jacques van Oss opdracht om uit te zoeken wat de mogelijkheden waren. Dit zou uiteindelijk, mede dankzij de Duitse farmacoloog en arts Ernst Laqueur, leiden tot de oprichting van Organon.

Bij Organon werd de kennis over de insuline die zich in de alvleesklieren van dieren bevond verder uitgediept. De eerste resultaten lieten niet lang op zich wachten. Laqueur slaagde er in zijn laboratorium in om insuline uit de alvleesklier van geslachte varkens te halen. Deze kennis gebruikte men bij Organon vervolgens om op industriële schaal insuline te vervaardigen. Organon was hiermee een van de eerste bedrijven in Europa die insuline uit dierlijk afval haalde. Dit was in het begin nog een inefficiënt proces, omdat de alvleesklier van varkens maar weinig insuline bevat. Al snel kwam men er echter achter dat de alvleesklier van pasgeboren kalveren een stuk meer insuline bevat. Vanaf toen importeerde men bevroren alvleesklieren van kalveren uit Argentinië, om daaruit insuline te halen.

Wetenschap & industrie

Al snel kwam de samenwerking tussen universitaire laboratoria, de vleesverwerkende industrie en farmaceutische bedrijven ook in andere landen op gang. De universitaire laboratoria richtten zich op het vergaren van wetenschappelijke kennis. De vleesverwerkende industrie zorgde ervoor dat er genoeg organen en klieren beschikbaar waren en de farmaceutische bedrijven produceerden de medicijnen. Laqueur was een verklaard voorstander van deze manier van werken, waarbij de wetenschap direct samenwerkte met de industrie.

Later zou Organon zich ook nog richten op andere organen en klieren, wat leidde tot het product Ovarnon. Dit product bevatte oestrogeen, dat ze uit eierstokken van geslachte paarden haalden. Men gebruikte dit middel tegen overgangsklachten of om de vruchtbaarheid te verhogen. Het bedrijf werd vooral beroemd - en ook berucht - door de ontwikkeling van een van de eerste anticonceptiepillen (Lyondiol) in 1962 en het spiraaltje in 1974.

Synthetische insuline

Tegenwoordig halen farmaceuten insuline niet meer uit alvleesklieren van dode dieren. In 1978 ontwikkelde het bedrijf Genentech voor het eerst synthetische insuline. Dit kwam in 1982 op de markt en vormt nu de standaard. 

Farmaceuten produceren synthetische insuline door menselijke DNA dat insuline aanmaakt te implanteren in E. Coli bacteriën. Deze bacteriën produceren dan synthetische insuline die gebruikt kan worden om mensen met diabetes te behandelen. Het voordeel van synthetische insuline is dat deze een stuk zuiverder is dan de insuline die farmaceuten uit de alvleesklieren van dieren haalden.

Bronnen:
De geschiedenis van Organon
Ernst Laqueur
Ontwikkeling anticonceptiepil bij Organon
Synthetische insuline

Ontdek meer in de special