Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

Bitcoin blockchain

De bitcoingemeenschap wordt sterk gedreven door een afkeer van centraal bestuur, zoals bij een centrale bank. Dit principe vormt ook de kern van de onderliggende peer-to-peer blockchaintechnologie. De verschillende experimenten met gedecentraliseerde besluitvorming laten zien dat de blockchainwereld nog zoekende is naar het ideale inspraakmodel.

Van wie is de bitcoin? Van ons allemaal, zou men in de bitcoingemeenschap zeggen. Maar hoe hoger de prijs van de cryptomunt staat, hoe harder allerlei partijen met verschillende belangen het project hun kant op willen trekken. Dat de onderliggende blockchaintechniek nog vrij nieuw is, helpt daar niet bij. De potentie is groot, maar alle ruziënde partijen, afsplitsingen en spectaculaire bitcoinroven creëren wel een beeld van een digitaal Wilde Westen.

Bij een meningsverschil splits je je gewoon af

Deze zomer gebeurde er iets bijzonders met de bitcoin: op 1 augustus vond er een zogenaamde fork plaats, een vertakking. Een deel van de bitcoingemeenschap vond dat het systeem te weinig transacties aankon en begon een eigen afsplitsing. Eigenaars van bitcoins hadden van de ene op de andere dag naast bitcoins een zelfde hoeveelheid van de nieuwe valuta: bitcoin cash.

Het is niet voor te stellen dat zoiets met de euro gebeurt: iedereen krijgt ineens een kopie van zijn bankrekening met daarop een euro-variant. Het typeert de stormachtige ontwikkelingsfase van de nieuwe technologie, maar het laat ook zien dat er nog flink geschaafd moet worden aan de manier waarop belangrijke beslissingen worden genomen in de wereld van de blockchain. Want wie is precies de baas?

En daar zit hem de kneep: de bitcoingemeenschap gelooft niet in centrale leiding. Men ziet de cryptovaluta als een alternatief voor ‘normaal’ geld, dat wordt beheerst door overheden en (centrale) banken. Dit uit zich ook in het ontwerp van de blockchaintechniek: een openbaar kasboek dat bij alle deelnemers tegelijk op de computer staat. Op dit decentrale netwerkmodel zijn rechtstreekse transacties mogelijk, zonder bank of andere financiële institutie als tussenpersoon.

Over wie beslissingen neemt is vooraf weinig nagedacht

Voor de besluitvorming bij blockchainprojecten is de praktijk echter weerbarstig, zo laat de recente fork zien. Er is al enige jaren een verhitte discussie over aanpassing van het lage aantal transacties dat het bitcoinsysteem aankan. Maar bij de ingebruikneming van de munt is nooit formeel vastgelegd wie beslist over veranderingen aan het systeem, terwijl er ondertussen grote belangen op het spel staan.  

De besluitvorming heeft zich deels in de praktijk ontwikkeld. Iedereen mag voorstellen doen over wijzigingen van de bitcoin-software, die in online fora worden bediscussieerd. Het is echter een klein groepje van software-ontwikkelaars dat uiteindelijk aanpassingen kan doorvoeren, al leggen die de voorstellen ook weer voor aan de miners. Dat zijn de mensen die met de rekenkracht van hun computers de transacties vastleggen in de blockchain en daarmee tegelijk nieuwe bitcoins ‘delven’.

Als de software-ontwikkelaars een impopulaire wijziging doorvoeren kunnen de miners en gebruikers ook massaal weigeren deze update te gebruiken, of zelfs hun biezen pakken en een andere munt gaan ondersteunen. In het uiterste geval begint een clubje opstandelingen een eigen munt, zoals dus met de bitcoin cash is gebeurd.

Slimme contracten en decentrale autonome organisaties

Op die manier hebben sommigen ook hun kans gegrepen om een frisse start te maken. Door de besluitvorming te integreren in het ontwerp van een cryptomunt, is vanaf de start voor alle deelnemers duidelijk hoe beslissingen worden genomen en wie inspraak heeft.

Een nieuwe toepassing van de blockchaintechniek komt hierbij goed van pas: het slimme contract. Een slim contract is een set regels die in de code van een blockchain kan worden geprogrammeerd. Hiermee kunnen bepaalde contractuele handelingen geautomatiseerd worden, zoals betalingen of de overdracht van eigendommen.

Met zo’n slim contract kun je ook de regels van de zeggenschap van een blockchainproject in de software van de eigen blockchain vastleggen. Dit wordt een decentrale autonome organisatie (DAO) genoemd.

Dash: cryptomunt met extra snelle knooppunten

Een voorbeeld van zo’n DAO is de cryptomunt  dash. Naast miners heeft dash een tweede laag knooppunten in het netwerk die extra diensten verlenen aan gebruikers, zoals snelle transacties. Deze knooppunten heten masternodes. Het slimme contract in het systeem werkt zo: iedereen kan voorstellen doen om aanpassingen te doen aan dash of om andere projecten te beginnen. De masternodes hebben hier dan stemrecht over. Om deze projecten te bekostigen wordt standaard tien procent van de nieuw gedolven munten apart gezet. Het kernteam van software-ontwikkelaars dat aan dash werkt, wordt ook hieruit betaald.

Deze opzet van dash is echter moeilijk democratisch te noemen: om een masternode te draaien moet je duizend dash inleggen, tegen de huidige koers meer dan zes ton in euro’s. Dit moet een drempel opwerpen tegen vijandige overnames van het systeem, maar het legt ook een pijnpunt bloot van vele cryptovaluta: zeggenschap ligt voornamelijk bij rijkere individuen of diegenen die simpelweg op tijd zijn ingestapt.

Verschillende belangen

Ook bij bitcoin zien we deze wirwar van belangen. Veel invloedrijke individuen hebben zelf bedrijven die werken met de bitcointechnologie, en de miners hebben baat bij kleinere transactieblokken omdat dit de transactiekosten opdrijft die zij incasseren.

Fouten in de techniek kunnen ook roet in het eten gooien. Zo kon in de eerste twee dagen al zo’n tien procent van alle mogelijke munten van dash gedolven worden door een bug. De bedenkers van dash lieten zich niet overhalen om de start van het project over te doen.

Bij een andere DAO, simpelweg The DAO genoemd, werd direct na het begin een derde van de munten gestolen door hackers. Dit werd ongedaan gemaakt door een fork in de blockchain, wat velen bestempelden als voortrekkerij. Zouden de software-ontwikkelaars deze gunst ook verlenen aan hen die een kleinere som verloren aan hackers? Waarschijnlijk niet.

Deze voorvallen laten zien dat de wereld van cryptovaluta er een is die op zijn zachtst gezegd nog moet uitkristalliseren. De besluitvorming zoals die in de praktijk werkt, voldoet nog niet aan het ideaal van een muntsysteem zonder centrale autoriteit. Net als in de ‘echte’ wereld liggen belangenverstrengeling, politieke besluiten en systematische ongelijkheid op de loer.

Ontdek meer in de special