Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

blockchain

Ben jij ook een beetje moe van de bitcoinhype? Kijk dan eens onder de motorkap van de digitale munt, want met de blockchain is nog veel meer mogelijk.

Het nieuws over de bitcoin kan je de afgelopen maanden bijna niet zijn ontgaan. De koers van de digitale munt blijft maar doorstijgen en stond onlangs al boven de 15.000 euro. Een Nederlandse familie verkocht zelfs al haar bezittingen, investeerde alles in bitcoin en hoopt daar een mooie klapper mee te maken.

Een grote bubbel, denken veel mensen over de bitcoin. Maar zelfs de experts die sceptisch tegenover de bitcoin staan, laten zich vaak lovend uit over de techniek die de bitcoin mogelijk maakt: de blockchain.

Iedereen is toezichthouder

In essentie is de blockchain een ongelofelijk saai ding. Gewoon een soort kasboekje, waarin alle afspraken en transacties tussen mensen worden vastgelegd. De twist is: iedereen die meedoet aan de blockchain, krijgt een kopie van dat kasboekje. En elke nieuwe afspraak wordt steeds vastgelegd in al die kopieën. Een beetje alsof je met een groep mensen samen aan een Google-document werkt, waaraan je niets kunt veranderen, maar wel dingen kunt toevoegen.

De details van het systeem zijn niet in een paar woorden uit te leggen, maar twee dingen vallen op. Door al die kopieën is het lastig om de informatie te vervalsen, en – misschien nog wel belangrijker – iedereen kan de informatie in de blockchain raadplegen. Die transparantie maakt dat mensen die elkaar helemaal niet kennen, elkaar toch kunnen vertrouwen. Of zoals blockchainconsultant Arno Laeven het zegt: ‘Je hoeft elkaar niet te vertrouwen, want je kunt verifiëren.’ Verificatie als substituut voor vertrouwen dus. Zonder dat er nog een autoriteit bij komt kijken, zoals een centrale bank. ‘De functie van de toezichthouder distribueer je door de keten,’ aldus Laeven. Oftewel: toezichthouder ben je met z’n allen.

De oorsprong van de blockchain

De mogelijkheid om autoriteiten te omzeilen is een belangrijke reden dat de blockchain onder sommige groepen mensen een welhaast mythische status heeft. Het verhaal over het ontstaan van de blockchain sluit daar naadloos bij aan. De uitvinder ervan gaat door het leven als Satoshi Nakomoto, maar niemand weet of dat een man, een vrouw of misschien zelfs een groep mensen is.

´ Je hoeft elkaar niet te vertrouwen, want je kunt verifiëren. ´

‘Nakomoto heeft een probleem opgelost dat de mensheid niet eerder wist op te lossen,’ aldus investeerder Naval Ravikant eerder dit jaar op een bijeenkomst over de blockchain. Het probleem waaraan hij refereert: hoe organiseer je netwerken van mensen? En dan hebben we het niet over kleine groepjes van verwanten of vrienden die in vertrouwen met elkaar kunnen omgaan. Nee, grote groepen mensen die elkaar niet of nauwelijks kennen, hoe organiseer je die? Tot nu toe kwam daar altijd een autoriteit bij kijken, of dat nu een koning was, een veldheer of een kleine elite.

Zien waar producten vandaan komen

De blockchain opent echter een venster op een nieuwe manier van organiseren. Iedereen kan meedoen op basis van gelijkheid, en deelnemers worden beloond op basis van hun bijdrage aan het netwerk. Een radicaal meritocratische democratie dus. ‘Iedereen die zich in een bevoorrechte positie bevindt, of dat nu een koning, een elite of een bedrijf is: pas op, jullie kunnen niet langer op je lauweren rusten,’ waarschuwde Ravikant zijn gehoor.

Er zijn futuristische scenario’s denkbaar waarin de rol van de mens totaal verandert, vertelt Maarten Everts, blockchainspecialist bij TNO. Denk bijvoorbeeld aan een vloot van zelfrijdende auto’s, aangestuurd door software die op een blockchainnetwerk draait. Zo’n virtueel bedrijf kan auto’s laten rondrijden, zich laten betalen en dus winst maken. Met dat geld worden vervolgens automatisch stroom en reparaties betaald, en kunnen nieuwe zelfrijdende auto’s worden besteld, waarbij elke transactie natuurlijk weer in de blockchain terechtkomt. Dit fenomeen staat bekend als een dao, ofwel een decentralized autonomous organization. ‘Technisch is het mogelijk,’ aldus Everts, ‘als er maar een koppeling is tussen de virtuele en de echte wereld’.

Aan die koppeling wordt druk gewerkt, maar niet zozeer om de mens overbodig te maken. Integendeel. Want als alle informatie in de blockchain door iedereen kan worden ingezien, kun je heel mooi laten zien dat bijvoorbeeld een kokosnoot duurzaam is verbouwd en een kleine boer in Indonesië daar een eerlijke prijs voor heeft gekregen. Een kwestie van alle transacties opnemen in de blockchain, zoals Fairfood onlangs deed. De consument kan vervolgens de qr-code op de kokosnoot scannen en precies zien hoe het hele proces van land tot schap is verlopen. Fairfood is nu bezig met een vergelijkbaar project met koffiebonen uit Afrika.

Anarchistisch systeem

Twee andere voorbeelden van dergelijke toepassingen kun je donderdag 14 december 2017 zien bij De Kennis van Nu. De duurzame eieren van Kipster staan op het punt om in de blockchain gestopt te worden. Niet alleen kan de consument dan eenvoudig zien of de legkip een fatsoenlijk leven heeft gehad, ook boer, transporteur en supermarkt kunnen makkelijker hun informatie uitwisselen.

En bij De Ceuvel, een zelfbenoemde speeltuin voor innovatie en creativiteit in Amsterdam-Noord, wisselen bewoners sinds kort hun met zonnepanelen opgewekte stroom uit met behulp van de blockchain. Dat is trouwens nog maar het begin, want De Ceuvel heeft plannen om met behulp van de blockchain een soort circulaire mini-economie op te zetten.

Gaat dit alles nu echt leiden tot de revolutie die Ravikant voorziet? Laeven stelt zich de vraag elke dag, en heeft ook nog steeds het antwoord niet. Veel van de grote bedrijven die hij adviseert, gebruiken de blockchain vooral als een soort efficiency­slag. Het is niet voor niets dat de blockchain ook wel admin tech wordt genoemd. ‘Ik vertel grote bedrijven wel altijd dat de blockchain voortkomt uit anarchistische kringen, en bepaalde organisatieprincipes op zijn kop zet,’ aldus Laeven, ‘dat realiseren ze zich lang niet altijd.’

De Kennis van Nu

Donderdag 14 december, 19.20-19.55 uur op NPO 2.